|
 artiest:
JOHN CALE
song: Child's Christmas in Wales
cd: Paris 1919
label/referentie: Reprise/Warner/7599-25926-2
John Cale met Child's Christmas in
Wales. Hij weet natuurlijk waarover hij zingt, want hij is
58 jaar geleden in Wales geboren, meer bepaald in Garnant op
9 maart 1942. Over een kleine drie weken krijgt Cale een eredoctoraat
aan de Antwerpse universiteit, een goede aanleiding om een uitgebreid
portret van deze zanger, componist en muzikant te brengen. Vier
weken lang staat hij centraal in Cucamonga. We hebben het uiteraard
over zijn woelige relatie met Lou Reed, binnen en buiten The
Velvet Underground, en we kijken ook naar zijn solocarrière,
maar we beginnen met de periode tot de ontmoeting met Lou Reed.
John Cale was al heel jong met muziek
bezig. Het gaf hem een duidelijker zelfbeeld en het hielp hem
overeind te blijven:
JOHN CALE: And for me it was a question
of survival of really who I was and how I was gonna survive in
the world. And I knew that I could not survive in the surroundings
that I grew up in. And my mother would always tell me that I
would never go down the mines and I never actually was concerned
about that. I was much more closely aware of what she really
drilled into me was this fear that as a musician you could not
make it, that it was practically impossible to make livings as
a composer. And I didn't know anything about rock'n'roll at the
time, except I enjoyed it a lot.
Cales vader was mijnwerker, maar de jonge
John wist al vroeg dat hij die job niet ambieerde. Hij wou de
muziek in. Op zevenjarige leeftijd begon hij pianoles te volgen,
daarbij gestimuleerd door zijn moeder. Die fronste wel de wenkbrauwen
toen ze hoorde dat Cale met muziek zijn brood wou verdienen.
John was echter niet van zijn stuk te brengen. Op de radio hoorde
hij ook rock'n'roll. Toen die losbarstte was hij echter al in
de ban van de Europese en Amerikaanse avant-garde van de eerste
helft van de twintigste eeuw. Belangrijk daarbij was de plaatselijke
bibliotheek, en dat kwam niet alleen omdat hij daar veel boeken
over filosofie vond:
JOHN CALE: But more importantly they
had a mailing service you could fill out a card and send away
for things. And I just on a chance send away for a score for
Schönberg's "Verklärte Nacht". And as soon
that I got something back in the mail, that set off a whole train
of thinking in my head. Here was gratification, here was a way
I could actually send myself presents in the mail. The knowledge
that I gained from seeing the scores, and being able to get new
scores by any of the aleatoric composers that were printed, I
just sort of grabbed them all, then I got records, that was sort
of where the future crawled in through the mailbox.
Via de bibliotheek en een gelukkig toeval
raakte Cale aan allerlei partituren. Hij bestudeerde die en hoorde
uitvoeringen ervan in het BBC-programma New Music. Schönberg,
Stockhausen en John Cage waren bij zijn favorieten. De eerste
partituur die Cale onder ogen kreeg, was die van Verklärte
Nacht van Arnold Schönberg, wat op hem een diepe indruk
maakte. Dit is een fragment uit dat sextet voor strijkers.
artiest: ENSEMBLE INTERCONTEMPORAIN
song: Verklärte Nacht
cd: Schoenberg: Suite - Verklärte Nacht - 3 Pieces - Boulez
label/referentie: Sony Classical/Sony/SMK 48 465
Een stukje Verklärte Nacht
door leden van het Ensemble InterContemporain onder leiding van
Pierre Boulez.
In het kleine mijnwerkersstadje waar
hij woonde, was Cale een outsider, niet zozeer omdat hij met
die tussen aanhalingstekens "vreemde muziek" bezig
was, maar omdat hij geen rugby speelde. Dat hij immers veel te
gevaarlijk voor zijn vingers:
JOHN CALE: I was an outsider much
earlier than that, from seven on when I first started having
piano lessons, because that was what kept me away from playing
with the kids. In any case, when I went to grammar school, in
my neighbourhood it was a rugby culture and if you played the
violin and you also played rugby, I mean usually you'll have
enough fingers broken to stop you from doing one or the other.
I thought I could do with soccer, because I was fast on my feet.
And a strange thing was that in the end people thought I was
crazy, not because I played viola, but because I played soccer.
Op zijn zevende begon Cale dus met piano,
wat later nam hij er nog de altviool bij, niet uit vrije wil,
maar omdat dat het enige instrument was dat nog over bleef. Hij
is er heel zijn leven op blijven spelen. Als hij nu terugblikt,
denkt hij dat hij zich nochtans even goed op een ander instrument
had kunnen uitdrukken. Hij weet uit ervaring dat hij met de meeste
instrumenten prima uit de voeten kan, behalve dan met blazers:
JOHN CALE: I don't know, I mean, I
think when I got to record, yes, I have this sort of practical
hands on approach to it, with everything except wind instruments.
I couldn't play clarinet or trumpet or anything and I really
didn't want it, I think mainly because the source of the sound
is really too close to my head.
Een probleem voor Cale was dat er niet
zoveel werken voor altviool bestaan. Hij probeerde dan maar stukken
voor viool te spelen. Hij had toen bijna zijn lagere school voltooid
en rond die tijd begon hij ook zelf te componeren. Dat had evenwel
niet echt te maken met het gebrek aan partituren voor altviool,
hij schreef vooral aan de piano:
JOHN CALE: It happened anyway on the
piano, it didn't happen on the viola, it just happened on the
piano for whatever reasons and it was really based on improvisation
and spontaneity. And spontaneity really played into that whole
thing of anti-European avant-garde, where control and systems
were really what was really important, like Stockhausen's ultraserialism.
I'd really never grown out of a lot of jazz, which was what I
basically got from The Voice of America. Although we had "Rock
around the clock" that came around to all the theatres and
I ended up on stage jiving away with all the kinds, I couldn't
put a band together.
Cale wou in zijn jeugd ook wel wat met
rock aanvangen, maar hij vond niet de juiste mensen. Daarom hield
hij het vooral bij klassieke muziek.
Op zijn achttiende ging hij in Londen
studeren, met in het achterhoofd het verlangen zo snel mogelijk
naar de Verenigde Staten te gaan. New York was de enige stad
waar hij voor zichzelf een muzikale toekomst zag.
Drie jaar later, toen hij 21 was, maakte
hij de oversteek. Dat dankte hij aan componist Aaron Copeland,
met wie Cale correspondeerde. De bestemming was niet New York,
maar Tanglewood, een school in Massachusetts, waar hij een zomercursus
zou volgen. Daar ontmoette Cale Yannis Xenakis en Morton Feldman.
Het was een periode van wilde performances. Zo kroop Cale in
een pianovleugel of sloeg hij met een bijl in een tafel, als
element van een compositie welteverstaan!
JOHN CALE: There was some really powerful
moral distortions going on I was really involved in. This is
where I found out how it would be. There was this huge music
publisher, who came up to me after a performance, where I had
taken the axe on the table, he said: "it's very interesting
I'll gave you a job, a dollar and a quarter of an hour and all
the scores you can steal". And this was so in your face,
I was shocked, the acceptance of thievery as being part of the
local scene was something that I had never come across before.
And it just shows how really green I was of everything in the
world at large. So, coming to New York, I was totally unprepared
for the city.
 artiest:
ICE NINE
song: New York underground
cd: John Cale dance music - Nico the ballet
label/referentie: Detour/Warner/3984-22122-2
New York underground uit de score voor Nico, the ballet, een
choreografie van Ed Wubbe die drie jaar geleden in première
ging. John Cale ontmoette Nico toen hij in The Velvet Underground
zat. Maar zover zijn we nog niet met ons verhaal. In 1963 belandde
Cale dus eindelijk in New York. Daar ontmoette hij de Amerikaanse
componist La Monte Young. Cale werd lid van La Montes Theatre
of Eternal Music, die erg experimentele muziek bracht. Spelen
in die groep vergelijkt Cale met een vorm van research:
JOHN CALE: Well, that's a strange
one though. That was really an intense investigative process,
that was an intense experimental process, really not quite sure
where we were going. We rehearsed every day for a year and a
half. We played for at least three hours a day. So, when you
do a regime like that, something's gonna give in the end. And
we ended up in a place far different from where we started.
De concerten van het Theatre of Eternal
Music zorgden voor de nodige consternatie bij het publiek, vooral
omdat ze zo confronterend waren, niet alleen door de zeer aparte
structuren of de extreme geluiden, maar ook door het gebruik
van stiltes.
JOHN CALE: Everybody started hearing
things that they hadn't heard before. That's what happened at
the concerts. It was really a form of sensitory deprivation,
because people show up at concerts and hear for a long time,
which would essentially do, what Morton Feldman had talked about,
the silences in pieces, Cage's pieces, they really threw people
back on themselves and that was very unnerving. It's very unnerving
for most people to go to concerts and find their personalities
unravelling.
artiest: STEFFEN SCHLEIRERMACHER
song: Music for piano 19
cd: Complete piano music vol. 2
label/referentie: Dabringhaus und Grimm/import/MDG 6130784-2
Music for piano 19, een compositie uit 1953 van John Cage in een
uitvoering van drie jaar geleden door Steffen Schleirermacher.
Cale leerde van John Cage het belang van stiltes en de wijze
waarop die de luisteraars met zichzelf confronteren. De invloed
van Cage verliep eerst via geschriften en muziek. In New York
ontmoette Cale hem ook, wat leidde tot een sporadische samenwerking.
Hoewel John Cale veel te danken heeft aan La Monte Young, was
John Cage toch zijn belangrijkste leermeester:
JOHN CALE: No, I think Cage was. I
mean, La Monte, there were some very startling perceptive pieces
in his performances pieces, because they were originally performance
pieces, instructions for performances. Where Cage showed, opened
the door to break down the purity laws of classical music. Whatever
a piece of music you'd hear, it's always in the context, it's
never a pure piece of music, because you can't isolate it from
the surroundings in which it happens, you have traffic noise,
people drinking coffee, whatever, and you incorporate it in the
piece.
John Cage betekende voor Cale een nieuwe
vorm van creativiteit: niet langer het verleden reproduceren,
maar in de toekomst durven kijken. Die invloed kwam er al toen
Cale nog kind was. Het lijkt misschien vreemd, maar dankzij de
ideeën van Cage kon Cale de verstikkende impact van religie
van zich afwerpen. Daarenboven was Cage niet zo ernstig als veel
van zijn Europese tijdgenoten:
JOHN CALE: The thing about John Cage
when I first read about him was that he dispelled all these really
draconian images of creativity that really were being stifled
by religion when I was a kid. I just saw it as a big holdback.
So, one of the things about him, with Zen, was that it was a
playful sort of approach to art and creativity. So, that was
a great relief to me that somebody was interested in the future
and had a very light-hearted view of how to get there. He didn't
have any of the baggage that went along with a lot of European
contemporary music and avant-garde music in Europe.
De eerste echt grote invloed op John
Cale kwam dus van John Cage. De man die Cales leven een andere
wending zou geven, was echter Lou Reed. De twee ontmoeten elkaar
voor het eerst begin 1965, ze waren allebei 22. Reed was als
liedjesschrijver aan de slag bij Pikcwick Records. Over de gevolgen
van die ontmoeting hebben we het volgende maandag, maar vanavond
laten we Cale toch nog uitleggen waarom het klikte tussen die
twee mensen met heel verschillende achtergronden. Cale was vooral
onder de indruk van Lou Reeds improvisatietalent op het vlak
van songteksten:
JOHN CALE: It was literature, an interest
in writing. And at that time what really appealed to me about
Lou's abilities was the ease with which he could improvise. I
thought up until then my whole existence had been based on improvisation,
how to make improvisation work as a compositional tool. And all
of this had been sustaining me all through La Monte. But the
one thing that was missing with La Monte was this vocal side
of it. So, improvisation was really the basis of Lou's and my
musical beginnings. And his was a tremendous verbal ability with
improvisation and could at the drop of a head sing about everything
he wanted and that was the missing link.
 artiest:
VELVET UNDERGROUND & NICO
song: I'll be your mirror
cd: The Velvet Underground & Nico
label/referentie: Verver/Universal/832 290-2
Cales ontmoeting met Lou Reed begin 1965
leidde tot een van meest invloedrijke rockgroepen aller tijden,
The Velvet Underground, met verder gitarist Sterling Morrison
en drumster Maureen "Moe" Tucker. The Velvet kende
een korte, maar krachtige carrière. John Cale verliet
de groep al in het najaar van '68 en is slechts op twee platen
te horen, waaronder The Velvet Underground & Nico.
De hoes daarvan met de banaan van Andy Warhol heeft wellicht
nog meer mensen bereikt dan de muziek zelf. Een van de sleutelsongs
van die langspeler is Venus in furs, volgens John Cale
de eerste compositie die volledig vatte wat The Velvet wilde
doen:
JOHN CALE: That was the one thing
that I knew that once we had done it, that nobody could duplicate
that. There are a lot of tricky things about it, apart from the
intonation and stuff like that, but we'd gone through many variations
of that song and when that happened, one of the things that I
always ended up doing was slowing things down. And slowing things
down made them very sexy and very sensuous and that's the kind
of the thing that settled into "Venus in furs".
Traag is niet alleen mooi, maar volgens
Cale ook sexy. Waarom kan hij moeilijk uitleggen. Het heeft te
maken met zijn gevoeligheden op muzikaal vlak. En op seksueel
vlak natuurlijk:
JOHN CALE: I just love the music of
the band Free, something about that relaxation that goes on,
and it's really important, the casualness of everything and,
you know, nobody is like driving to do anything at all. If you're
talking about sexual experiences, those are the things I enjoy
about it. Anyway it's a very personal view of music and sex.
artiest: VELVET UNDERGROUND
song: Venus in furs
cd: The Velvet Undeground & Nico
label/referentie: Verve/Universal/823 290-2
Venus in furs
uit de debuut-cd The Velvet Underground & Nico uit
1967. Of je zangeres Nico nu wel of niet tot de groep moet rekenen,
daarover zijn de meningen verdeeld. Feit is dat ze alleen op
die eerste plaat meedoet, en dan nog maar in drie songs.
The Velvet Underground was een controversiële
groep, die ongehoorde muziek maakte. In tegenstelling tot de
meeste andere artiesten wilde ze niet behagen, integendeel: ze
wilde confronteren. Het bleek een vorm van zelfdestructie die
ook de band zelf ontwrichtte:
JOHN CALE: There is something about
the fact that we could not survive the music that we made, it's
something very defined about being that kind of a loser, you
know, there's something insistent about it and self-destructive.
We zouden tijd te kort schieten om je
te onderhouden over alle drugs die de groepsleden namen, maar
dat belette hen niet er een stevige werkethiek op na houden.
Daarvoor haalden ze hun inspiratie bij The Factory, tegenwoordig
zou je dat een alternatief kunstencentrum noemen. Spilfiguur
daarvan was beeldend kunstenaar en regisseur Andy Warhol, de
dandy die het midden hield tussen een genie en een charlatan.
The Velvet Underground kwam vrij snel
onder de paraplu van The Factory, een plek waar de zelfdestructie
van de groep niet werd ontmoedigd. Zeker niet, want je kan beter
iets kwaad doen dan niets:
JOHN CALE: We didn't avoid it, I mean,
the thing that was gonna save us was the morality. That, whether
you die for the good or whether you die for evil, point was:
I won't gonna die. And at the same time we believed in a kind
of a strange philosophy that doing evil was better than doing
nothing, because at least you were doing something. And contributing
was also very important. And there was a very hard work ethic
involved, which really was what made us fit in so smoothly with
the factory, that place was buzzing.
 artiest:
VELVET UNDERGROUND
song: Here she comes now
cd: White light/white heat
label/referentie: Verve/Universal/825 119-2
Het korte, mooie Here she comes now
uit White light/white heat, de tweede langspeler van The
Velvet Underground, verschenen in 1968. Op dat moment was de
relatie tussen Warhol en de groep efemeer, maar ondanks die korte
samenwerking, is ze toch belangrijk geweest. Het is een hypothetische
vraag, alhoewel: wat als Warhol de groep niet onder zijn vleugels
had genomen?
JOHN CALE: Well, we were found out
for Andy. I mean, we were already fully grown when he came to
us, we had already gone though "Venus in furs", gone
through "Heroin", gone through "Black angels death
song" and we had a formula that we kinda stuck to for a
while, until enmity set it, enmity of other people and the awareness
that Andy provided a context for us and Andy was very honest
to us. He said: "Look, I'm not the kinda manager that's
really gonna propel you in your particular industry, rock'n'roll-industry,
music-industry".
John Cale wijst erop dat het idee achter
The Velvet Underground bij Warhols opvattingen over kunst aansloot.
Hij voegt er fijntjes aan toe dat de groep zijn muzikale marsrichting
al had gevonden toen Warhol erbij kwam. En die was alles behalve
een manager met contacten in de muziekwereld:
JOHN CALE: "If you wanna keep
playing in museums I'll help you, but that's not the real world".
And the more we looked at it, the more painful it was that obviously
we had been working on this and we got a tremendous amount of
publicity for what we were doing and took all the heads for it
that we were really untalented and we were part of this mediahype
that Andy wrote. We never faced the fact that you need a manager,
you need a record company that believes in you, you need all
these things that are working together to be successful.
The Velvet kreeg weliswaar veel publiciteit,
maar miste een platenfirma die erin geloofde. En een echte manager
zou de groep ook vooruit hebben geholpen. Die kwam er, het werd
Steve Sesnick. Dat gebeurde echter niet na overleg binnen de
groep, Lou Reed haalde de man gewoon aan boord. Reed beschouwde
The Velvet Underground almaar meer als zijn band:
JOHN CALE: He went off on a tangent,
he had his own reasons for, you know, before cutting me out,
he cut Andy out and that was just like total madness, replacing
Andy with Steve Sesnick was like the kiss of death. He paid a
price for it.
Ook John Cale verdween omdat Lou Reed
zich steeds eigenzinniger opstelde. De vraag is wat hem bezielde.
Had Reed Reed misschien een grotere honger naar succes dan de
andere bandleden?
JOHN CALE: I think that was part of
it. Also part of it was that he really didn't see the value of
the band anymore, and I don't think he has since. I think he's
far more interested in his own carreer than he is in a band.
 artiest:
VELVET UNDERGROUND
song: Hey Mr. Rain (version I)
cd: Another view
label/referentie: Verve/Universal/829 405-2
The Velvet Underground met een van de
twee versies van Hey Mr. Rain, terug te vinden op Another
view, een compilatie met onuitgegeven opnamen die in 1986
verscheen.
Meer dan twintig jaar nadat John Cale
de groep verliet, werkte hij nog eens samen met Lou Reed voor
de cd Songs for Drella, waarover we het dadelijk hebben.
Eerst nog de kortstondige reünie
van The Velvet Underground in 1993. Het was de bedoeling dat
de groep nieuw materiaal zou schrijven, toch bleef het uiteindelijk
bij slechts één nieuwe song. Voor de rest teerde
The Velvet tijdens de uitverkochte Europese tournee op het verleden.
Niet alleen Lou Reed, maar ook Tucker en Morrison wilden oude
songs spelen. En John Cale wou niet dwarsliggen.
JOHN CALE: I really didn't wanna pay
the price for whatever misunderstanding there was going on, because
I couldn't really persuade anybody of anything and I didn't try.
It was just an impossible position. And it was obvious the week
before we went out that things had changed and all the good will
and warmth that was there initially, I think was, I don't know
whose idea it was, it maybe not Lou's, but in the end he really
turned it into a savage declaration of independence.
De reünie van The Velvet Underground
was van korte duur omdat Lou Reed er een egotrip van maakte.
Geen nieuwe studioplaat dus en evenmin een Amerikaanse tournee.
Na de Europese rondrit hadden Reed en Cale al flink ruzie en
wat Cale betreft is het nu definitief: met Reed valt niet samen
te werken. Maar een sarcastische opmerking over zijn voormalige
muzikale wederhelft kan er nog wel af:
JOHN CALE: I think he drowns rather
quickly and that's an unfortunate consequence of collaboration
for him. And I'm sure it's painful for him, as it is painful
for anybody else involved.
De reünie van The Velvet Underground
is gedocumenteerd op dedubbel-cd Live MCMXCIII , opgenomen
tijdens de drie Parijse concerten van de band in juni 1993. Het
is bij de samenstelling van die plaat dat de bom losbarstte.
Cale vond dat Reed de andere groepsleden als muzikale hulpjes
zag:
JOHN CALE: Everybody who was involved
in those discussions that went on, were really not prepared to
go any further on the basis that he would be sideman for Lou,
that was a huge mistake. That's destroying the soul of the band.
 artiest:
VELVET UNDERGROUND
song: I'm waiting for the man
cd: Live MCMXCIII
label/referentie: Sire/Warner/9362-45464-2
The Velvet Underground in juni 1993 met
I'm waiting for the man, een nummer van Lou Reed, maar
gezongen door John Cale. Die speelde het vroeger ook tijdens
soloconcerten, dus zo vreemd was het niet dat hij de zang overnam
van Reed.
Zo'n vier jaar eerder waren Reed en Cale
aan een ander gezamenlijk project begonnen: een songcyclus ter
ere van de overleden Andy Warhol. Het was de eerste samenwerking
in meer dan twintig jaar, voor Cale meteen een manier om te onderzoeken
of hij in de toekomst eventueel nog met Lou kon werken:
JOHN CALE: It was absolutely. It was
something that I remember, we had grand plans for, but the more
concerned we became about the scale of the thing, the more unmanageable
it became, while it became clear that between the two of us,
having to manage for instance an orchestra at the same time as
having to manage ourselves, we would have a problem. And as it
turned out I was right, I think that piece was performed a total
of maybe five times.
Songs for Drella is uiteindelijk slechts een vijftal keer live
uitgevoerd, want tegen dat de cyclus helemaal af was, zat het
er bovenhands op tussen Cale en Reed, die tussen haakjes in leeftijd
amper één week verschillen en een paar maanden
geleden dus allebei 58 werden.
Achteraf kwam ook de vraag wie wat had
gedaan. Officieel is Songs for Drella een samenwerking,
maar in praktijk heeft Reed méér teksten geschreven,
alhoewel niet allemaal, daar zijn bewijzen van:
JOHN CALE: The funny thing is that
all of it was taped. And at some point somebody can sit down
and listen to all the tapes and figure out who did what and who
said what. But I mean, in the course of writing songs, you come
up with ideas. Some of them are thrown out, some of them are
kept. I mean, it wasn't as if there was no collaboration on what
these songs were to be about and how they finally came to their
final form. The fact was that I had a commitment to go off on
tour and Lou said: "Fine, don't worry about it". And
so I did and when I came back, Lou had finished the lyrics. This
is exactly how he works, I knew that was how he worked.
Toch is John Cale tevreden over het muzikale
resultaat van die samenwerking. Het onderwerp van de plaat was
uiteraard Andy Warhol, alhoewel de songs in meer of mindere mate
ook over de protagonisten handelen. Zo heeft Reed in Trouble
with the classicists flink wat van zichzelf verwerkt. En
Forever changed zou op John Cale kunnen slaan. De tekst
is van Reed, maar die liet Cale het nummer zingen. De Welshman
noemt dit een voorbeeld van de generositeit die Reed af en toe
ten toon spreidt.
JOHN CALE: There was that generosity
there, really figuring out which songs would be prismatic of
the personality singing them, performing them. "Forever
changed" is one of them, for me it had resonances that it
really didn't have for Lou.
 artiest:
LOU REED & JOHN CALE
song: Forever changed
cd: Songs for Drealla
label/referentie: Sire/Warner/7599-26140-2
 artiest: JOHN CALE
song: Hello, there
cd: Vintage violence
label/referentie: Columbia/Sony/467067 2
Hello, there
uit Vintage violence, het solodebuut van John Cale uit
1970. Daarmee beginnen we het derde deel van onze reeks over
Cale, die vrijdag doctor honoris causa wordt aan de Antwerpse
universiteit. Vorige week hadden we het over zijn relatie met
Lou Reed, zeg maar The Velvet Underground. Daar komen we nu nog
even op terug, of juister: op het mislukken van de Velvet-reünie
in 1993. Cale verklaarde achteraf dat het voor hem voorgoed over
en uit was, een beslissing die onherroepelijk werd toen Sterling
Morrison in 1995 overleed.
Cale verraste met de uitspraak dat het
beste werk van The Velvet Underground ongerealiseerd blijft en
dat hij dat misschien wel in zijn eentje kan doen. Wij wilden
natuurlijk weten waarop zo'n boude veronderstelling steunt?
JOHN CALE: Two thing: one is the feeling
that I've spread my wings; and two that it takes a certain concerted
effort to really focus on that and have it come out. And that
can only be done on solo-albums. I don't think I can expect to
do it with anybody else again, but I can come closer to it by
figuring out early on in the process of making a record how the
naturalness and the ferocity work together.
Nu zijn band met Lou Reed definitief
is verbroken, voelt Cale zich volledig vrij en denkt hij dat
hij in zijn eentje naar de kern van The Velvet Underground kan
doorstoten. Hoe die muziek zou klinken, weet hij echter niet:
JOHN CALE: There are moments when
I think of moods or tempos or combinations of instruments or
whatever, that I can see a light there. And when I know when
I sat down and worked on it for a while, that, at least I know
what kind of effort it takes to do that.
Hoewel John Cale in de sixties slechts
enkele jaren lid was van The Velvet Underground, blijft het in
zekere zin een vijver waarin hij nog altijd vist, niet zozeer
puur muzikaal, wel qua mentaliteit en kijk op muziek. Dat vraagt
soms offers, maar het is een optie waarmee Cale wel voortdurend
rekening houdt:
JOHN CALE: It's always something that
is there every time I come to work on new pieces. It's how much
of a sacrifice you are prepared to make this time around. I mean,
are you prepared to lose something in order to gain something?
And it's not always clear what you lose or how much you lose.
You have to regret to really stand in the wet for a little bit.
Laten we dus kijken naar wat Cale na
The Velvet Underground uitrichtte. Of toch naar een deel van
dat werk, want volgende maandag hebben we het over enkele samenwerkingen
en over hoe hij nu tegenover klassieke muziek staat, muziek die
hij regelmatig componeert.
De eerste belangrijke muzikale ervaring
van John Cale na het vertrek bij The Velvet was The marble
index, de langspeler van Nico die hij in '68 producete. Later
werkten ze nog een paar keren samen. Cale bleef de daaropvolgende
jaren overigens een gewaardeerde producer met een neus voor talent.
Denk aan de debuten van The Stooges, Jonathan Richman, Patti
Smith en Squeeze.
Cales eerste opname na The Velvet Underground
was Church of anthrax, waarvoor hij samenwerkte met Terry
Riley. Die plaat verscheen met enkele jaren vertraging in 1971.
Het officiële solodebuut Vintage violence was een
jaar eerder uitgekomen, de song die we daarnet draaiden, kwam
daaruit. Daarna volgde The academy in peril, waarvan Cale
nu zegt dat ze enkele momenten bevat die de moeite lonen. De
liedjes van Vintage violence noemt hij echter simplistisch:
JOHN CALE: They're kind of the primer,
you know, how to learn to write songs, part one. It goes through
various stages, the use of the studio, than there is experiment
number two and so on, where improvisation is important. Improvisation
is the basis of all the Island-records, because they were all
made up in the studio. Nothing counted, unless the tape was running.
Vintage violence
en The academy in peril waren vingeroefeningen die het
pad baanden voor Cales zogenaamde Island-trilogie: Fear,
Slow dazzle en Helen of Troy, drie langspelers
die halverwege de jaren '70 op het Island-label verschenen en
die Cale en zijn muzikanten in de studio improviseerden. Het
zijn donkere meesterwerken van een getormenteerde ziel in de
greep van paranoia en onder de invloed van allerlei verboden
substanties. In die periode, 1973 tot '75, was Cale naar Londen
teruggekeerd. Dit komt uit Fear: You know more than
I know.
 artiest:
JOHN CALE
song: You know more than I know
cd: Fear
label/referentie: Island/Universal/262 046
artiest: JOHN CALE
song: Andalucia
cd: Paris 1919
label/referentie: Reprise/Warner/7599-25926-2
Andalucia
uit Paris 1919, een plaat die we daarnet hebben overgeslagen.
Ze dateert uit de korte periode dat Cale in Los Angeles verbleef
en daar voor Warner werkte. Paris 1919 verscheen tussen
Cales eerste probeersels en zijn periode in Londen, maar het
is zeker geen muzikaal trait-d'union. Ze wordt vaak gezien als
een van zijn grote meesterwerken. Wat hij er zelf van vindt,
laat hij echter in het midden:
JOHN CALE: It stands alone, it's that
combination of orchestral and a rockband. I mean, you have a
heavy rockband on the record, but you never know it, unless you
listen to "MacBeth" a few times, then you can hear
some raunchy stuff going on. All the rest of it is very elegant
and stylish.
Elegant en stijlvol zijn geschikte adjectieven
voor Paris 1919. Cale vindt het een voorbeeld van hoe
je op een mooie manier lelijke dingen kan vertellen. Maar er
zijn natuurlijk alternatieven:
JOHN CALE: Just that it is one of
many ways of saying something ugly. I mean, there is a lot of
different ways of doing. You don't have to say something ugly
all the time neither, it's one of the tools of the trade of how
you do things.
Hoe op een lelijke manier lelijke dingen
vertellen, was een van de troeven van de Island-trilogie. Na
die drie platen keerde Cale in 1976 terug naar New York. Het
was geen makkelijke periode, want hij zat zonder platencontract.
Zijn persoonlijk leven verliep evenmin van een leien dakje. Van
toen dateert het verhaal dat hij tijdens een concert voor pogoënde
punkers een kip de strot overbeet. Hij deed echter alsof, de
kip had hij backstage al gedood. Achteraf verklaarde hij dat
hij geen spijt had voor de kip. "Ik hou van kip, vooral
kippefricasee." Einde citaat.
Wie zaterdag naar Cales concert in deSingel
gaat, mag gerust zijn, dat soort onzin doet hij al jaren niet
meer, de donkere wolken boven zijn hoofd zijn sinds geruime tijd
opgetrokken:
JOHN CALE: There comes a time when
you can do that sort of stuff and then comes a time when you
are really interested in other things and there is a lot of hard
work to be done before you can get anywhere else. You can't live
with that cloud over your head all the time.
In die periode maakte Cale de ep Anim
en de onderschatte langspeler Sabotage - live. Daarna
kwam hij opnieuw onder contract bij een grote platenfirma, met
slechts één lp als resultaat, Honi soit
uit 1981, vooral bekend dankzij de song Dead or alive.
Het was Cales meest pop-getinte plaat sinds Paris 1919.
Met de opvolger Music for a new society
ging hij echter een heel andere richting uit. Die huiveringwekkende
plaat is een oefening in spaarzaamheid. Met minimale middelen
keerde hij de songs zodanig binnenstebuiten dat ze slechts sporadisch
raakpunten hebben met popmuziek. Music for a new society
heeft soms iets van de muzikale variant van een psychodrama,
Cale vergeleek het zingen van de liedjes met "method acting".
Het centrale thema is "verlies". De lp is zo donker
dat Cale vond dat hij een toch één positief element
nodig had en dat legde hij in de titel:
JOHN CALE: Once you have that out
of your system, you don't have very much left but optimism. I
don't think you can get more pessimistic about disaster and separation
and cruelty and misunderstanding. The thing about a new society
will be greater understanding, but really there is enough misunderstanding
going around to really make sure things stay the same.
 artiest:
JOHN CALE
song: Taking your life in your hands
cd: Music for a new society
label/referentie: WMD/Fnac/592288
Taking your life in your hands uit Music for a new society.
Dat Cale in de loop van de jaren '80
een mentaal evenwicht vindt, dankt hij naar eigen zeggen aan
Risé Irushalmi en de dochter die hij met haar kreeg, Eden.
Na Music for a new society bracht
Cale twee studioplaten uit, Caribbeansunset en Artificial
intelligence, en de live-elpee Comes alive. Nadien
richtte hij zich meer op klassieke muziek, weliswaar in diverse
vormen, maar dat is een onderwerp voor volgende maandag.
Toen vier jaar geleden Walking on
locusts verscheen, was dat zijn eerste songsplaat met nieuw
materiaal in meer dan tien jaar. Daarop ging Cale ook voor het
eerst sinds lang op tournee met een rockgroep. Voordien had hij
jarenlang solorecitals gegeven. Het was een verademing dat Cale
eens wat anders probeerde, al riepen de groepconcerten op zijn
zachtst gezegd gemengde gevoelens op. Ook hijzelf was achteraf
niet onverdeeld gelukkig:
JOHN CALE: It was very different,
we played in places where we shouldn't have played in. But the
audiences had changed because I'd been spending so many years
doing solo performances. And one of the interesting things was
that one of the distributors of the record at the time, the first
question was, before they had even heard it was: "does he
scream on the record?" And the answer was "yes",
but he screams on the cover and it was interesting that cataclysm
was what they were looking for, they were looking for more of
that self-destruction.
Cale liet zich een beetje vangen en de
tournee na Walking on locusts verwees soms op een wat
artificiële manier naar zijn vroegere destructieve concerten.
Zaterdag speelt Cale zonder begeleiders
in deSingel in Antwerpen. Wie hem al vaker aan het werk zag,
weet dat die soloconcerten in de loop der jaren onderling inwisselbaar
zijn geworden, met bijna altijd dezelfde songs op het programma.
Cale is zich daarvan bewust:
JOHN CALE: Unfortunately, I mean that's
gotta change. It's just gotta be a whole new revamping of stuff.
I can't throw it all out, but I gotta put some things. I certainly
don't wanna do "Style it takes" every night. I wanna
vary it. You're really talking about a dozen or twenty new songs,
I've only got five so far. It just is gonna take a little while.
By the end of the summer I should have them.
Anders gezegd, de kans dat Cale zaterdag
zijn gekende repertoire speelt, is erg groot, maar het zou wel
de laatste keer zijn. Overigens verscheen acht jaar geleden een
prima live-compilatie van soloconcerten, Fragments of a rainy
season.
Zometeen hoor je echter een oudere concertregistratie,
Comes alive uit 1984, overigens mét begeleiders.
Eerst nog iets over de heuglijke gebeurtenis van vrijdag. Dan
krijgt John Cale in Antwerpen een eredoctoraat, de eerste maal
dat hem die eer te beurt valt en waarvoor hij zeer dankbaar is.
Of wat had je gedacht?
JOHN CALE: This is something that
would have thrilled my mother. And it's something that I'm very
proud of. I don't really know quite what it means, but Bob Lowen
explained to me how the process works and I was really impressed
with that. So, all I can do is accept it with gratitude and tell
people how impressed I am that I've been awarded it.
artiest:JOHN CALE
song: Fear
cd: Comes alive
label/referentie: Zé/import/206 531
 artiest:
JOHN CALE
song: I keep a close watch
cd: Helen of Troy
label/referentie: Island/Universal/522 116-2
Met I keep a close watch begon
het vierde en laatste deel van onze reeks rond John Cale. Het
lied is vooral bekend in de versie van Music for a new society
uit 1982, maar Cale nam het voor het eerst op in 1975 voor de
lp Helen of Troy. Het is die versie die je net hoorde.
Vorige vrijdag kreeg Cale dus een eredoctoraat
in Antwerpen, een feit met nieuwswaarde, want een rockmuzikant
krijgt zelden die eer. Cale is natuurlijk met méér
dan alleen maar rock bezig, zoals dadelijk nog zal blijken. Zijn
invloed is wel vooral in de rockwereld te voelen, door zijn werk
als soloartiest en natuurlijk ook als lid van The Velvet Underground.
Cale zelf heeft nochtans geen hoge pet op van het begrip "invloed"
in de rockwereld:
JOHN CALE: Not in a sense that you
use that word influence in literature or in other areas of culture.
It's too fleeting. Too many people in rock'n'roll can imitate
other people. And it's far more important for people to be different
in rock'n'roll than it is to show a sense of tradition. In jazz
there is a sense of tradition. And what it is, is a fight for
a sense of it based on market conditions. That is: what is available
to everybody, well, there is tons of stuff available to everybody
nowadays. And to make your voice heard, you've gotta cut through
all of this. You tailor your style accordingly. So the idea of
tradition in rock'n'roll is the idea of what has been in the
market for the past time, what you heard on the radio and what
you heard in the clubs.
Rockmusici zetten zich sneller af tegen
een traditie dan dat ze die navolgen, al kan je dat ook als een
vorm van invloed beschouwen. Drie weken geleden hadden we het
uitvoerig over Cales klassieke muziekopvoeding. De doorwerking
daarvan was altijd al te horen, maar het afgelopen decennium
kwam het nog sterker naar voren, bijvoorbeeld in de scores voor
films van Philippe Garrel of Olivier Assayas. Cale schreef ook
de soundtrack voor de verfilming van het cultboek American
psycho, een prent die binnenkort in Belgische zalen zal spelen.
Net als bij rocksongs komt voor hem bij
het componeren van klassieke muziek veel improvisatie kijken:
JOHN CALE: It's usually what I begin
anyway, is improvisation, because I can generally develop. If
I would do long orchestral pieces, it would always be kind of
in the form of Roy "Harrison's symphony nr. 4", where
you have a long curve. It starts very gently and builds and builds
and builds. It feels like one whole piece.
Over een symfonie gesproken, decennia
geleden wou Cale er al een componeren, maar het is er nooit van
gekomen. Momenteel denkt hij er niet echt meer aan, hij is nu
met een andere vorm van klassieke muziek bezig:
JOHN CALE: Well, it's a life, it's
not a pastime. Writing a symphony is a life, it's not something
you throw off one afternoon. You don't take outtakes from filmscores
and make mannerism out of them and turn them into symphonies.
I think you really have to sort of make it part of your life.
I don't sit around writing orchestral scores. I sit around writing
instrumental pieces, more than anything else, which is why I'm
very much at home with Philip Garrell's films and the piano parts.
  artiest: JOHN CALE
song: Waking up to love
cd: 23 solo pieces for "La naissance de l'amour"
label/referentie: Crépuscule/PIAS/TWI 954-2
artiest: JOHN CALE
song: Paris s'éveille (fragment)
cd: Paris s'éveille - suivi d'autres compositions
label/referentie: Crépuscule/PIAS/TWI 952-2
Twee keer klassieke muziek van John Cale:
daarnet een fragment uit de soundtrack van Paris s'éveille
door The Soldier String Quartet, envoordien Waking up to love,
een van de 23 korte pianostukken uit 23 solo pieces for "La
Naissance de l'amour". Cale improviseerde die muziek
aan de piano toen hij de film voor het eerst zag.
We hadden het eerder al over Cales samenwerking
met Lou Reed. Een andere muzikant met wie de Welshman geregeld
in zee ging, was Brian Eno, ooit nog lid van Roxy Music. Ze leerden
elkaar kennen toen Cale halverwege de seventies enkele jaren
in Londen verbleef. Eno speelde op de platen die Cale daar toen
opnam. De twee namen samen met Kevin Ayers en Nico ook de live-plaat
June 1, 1974. De tweede helft van de jaren '80 gingen
Cale en Eno opnieuw scheep. Zo hielp Eno bij de opname van Words
for the dying, waarover we het straks nog hebben. In 1990
maakten ze samen Wrong way up. Voor Cale was het deels
een pijnlijke ervaring omdat Eno achter zijn rug dingen aan de
plaat veranderde. Maar anderzijds is Cale niet geheel ontevreden:
JOHN CALE: By that time I had already
got from Brian what I was hoping to get. The fact that he was
lurking in the studio during the mixing of it, I don't think
it made very much difference. You know, he ended up singing these
songs and you got him belting out the songs, which was very good.
Cale heeft heel lang geloofd dat samenwerking
met een gelijkwaardige partner de ideale basis vormt om muziek
te maken. Een van de charmes daarvan is dat je dan de controle
uit handen kan geven:
JOHN CALE: And you hope that your
partner is also losing himself and finding other things. I always
find out new things about other people and that's always the
best, because everybody will put you in a different place. Brian
will do it, Lou will do it, everybody will do that.
De controle uit handen geven is natuurlijk
pas fijn als je partner dat ook doet. Ook voor zijn soloplaten
zocht Cale medewerkers die hij als gelijkwaardige partners kon
beschouwen. Verrassend genoeg ziet hij ook Dylan Thomas als iemand
met wie hij samenwerkte, nochtans stierf die Britse dichter in
1953. Cale gebruikte teksten van Thomas voor The Falkland
suite, een reeks composities voor koor en orkest die in '87
in première gingen en twee jaar later de hoofdmoot vormden
van de cd Words for the dying.
JOHN CALE: In my case I enjoy collaborating
and I will always find something or someone to collaborate with.
Even when I'm doing a solo-album I'll find something that I can
latch onto as my concept at the time of what a collaboration
is. With Dylan Thomas it was the words and that really challenge
of his words and how to set them to music, because they played
a huge role in my childhood. And they have so much in them that
it was just daunting to really come and try and set the music.
But once "Do not go gently into that good night" happened,
it was fine.
 artiest:
JOHN CALE
song: Do not go gentle into that good night
cd: Words for the dying
label/referentie: Opal/Warner/7599-26024-2
Een symfonieorkest uit de toenmalige
Sovjet-Unie, een koor uit Wales en natuurlijk John Cale zelf
met Do not go gentle into that good night, op tekst van
Dylan Thomas. Cale was al tijdens zijn jeugd een bewonderaar
van zijn werk. Hij heeft lang geprobeerd om gedichten van Thomas
op muziek te zetten en in de tweede helft van de jaren '80 is
hem dat gelukt.
Dylan Thomas is dus een belangrijke inspiratiebron
voor de teksten van Cale. Maar er was nog een andere Dylan:
JOHN CALE: Whenever I used to hear
Bob Dylan-songs, "Positively Fourth Street" and all
that stuff, including all the stuff that got inside people's
head at the time. Phil Ochs used to walk around saying: "Bob
would better watch it, he's gonna get a bullet in his head, he's
getting inside too many people's heads".
Ook Lou Reed inspireerde Cale als tekstschrijver,
iets wat we eerder al vertelden. Maar we hadden het over Cales
muzikale samenwerkingen. Belangrijk daarbij was ook zijn moeder.
Neen, ze hebben nooit echt samen muziek gemaakt, maar in zijn
hoofd was ze immer aanwezig, zozeer zelfs dat hij op de een of
andere manier over haar gezongen en geschreven heeft:
JOHN CALE: It's providing yourself
with a collaborator: you imagine who you are talking to and I
talk about her in the songs. Or I use her allegorically in a
song. Everyone does so to one extent or the other, I mean everyone
finds some image in their background that they attach to the
songs and they talk about that. And that's something that I did
quite often for a while, but it wasn't something conscious, it
was a tool.
Dat hij het vaak over zijn moeder had,
was dus veeleer een manier om songs te schrijven. De dame overleed
in 1990, ze was toen ver in de tachtig.
Overigens is Cales drang om met anderen
samen te werken de jongste jaren sterk afgenomen:
JOHN CALE: And now I'm growing out
of that. I don't see it quite as much of an imperative. And it
actually is changing, the style of songs that I've been writing
is changing for the better, they're more conversational, they're
a lot more straightforward in their approach. And what they need
is a little mysticism. They need a little vagueness in there.
Because they're a little too straightforward, right now. I need
to change a few lines here and there, that would put them in
a different perspective.
Cale kijkt nu anders tegen componeren
aan en dat verandert zijn muziek. Of dat ook écht andere
songs zal opleveren, zullen we pas weten als we de nummers horen
die hij momenteel voor zijn nieuwe groep schrijft. Behalve Cale
bestaat die uit twee muzikanten die allerhande akoestische instrumenten
bespelen en iemand die de samples bedient.
Of Cales zoektocht naar een nieuwe muzikale
partner verband houdt met de dood van zijn moeder, is niet duidelijk.
Zeker minstens even belangrijk was de definitieve breuk met Lou
Reed na de mislukte reünie van The Velvet Underground. Cale
zelf verwoordt het nochtans iets cryptischer:
JOHN CALE: I think I've learned to
incorporate my background, my upbringing into my life. That is
what The Velvet Underground was as a small mini society that
I felt comfortable in, because everybody else and everybody else
at the Factory were kind of social cripples in a sense. And everybody
was tolerated, because they all had the same problem, but everybody
enjoyed them, everybody for that reason.
Cale schrijft momenteel anders omdat
hij beter met zichzelf overweg kan. Hij heeft zich ook beter
onder controle en hij zoekt niet meer per se de ruwe kantjes
van het leven op. Dat proces is al bezig sinds 1985 toen zijn
dochter Eden werd geboren:
JOHN CALE: The reason for feeling
that sort of rawness about social situations is no longer part
of my upbringing. It's fading away and it's not part of my mindset
anymore. I'm a different person basically, I think I've changed
from being a drunkard and a party-animal to being someone who
is a little more focused on professional and personal lives.
Undoubtedly it was a gradual process, but I think it has a lot
to do with becoming a father and changing my lifestyle.
Hoe Cales nieuwe songs zullen klinken,
blijft dus een vraagteken. Feit is dat zijn begeleiders er op
papier interessant uitzien. We wachten vol spanning op de nieuwe
plaat. Hij hoopt om daarvoor tegen het einde van de zomer genoeg
materiaal hebben. Voordien moet nog een cd verschijnen waarop
Cale samenwerkt met andere Welse muzikanten.
Dat is toekomstmuziek, wij grijpen een
laatste keer terug naar zijn verleden, naar 1981, toen hij nog
op zoek was naar een geestelijk evenwicht. Uit Honi soit
is dit Riverbank:
 artiest:
JOHN CALE
song: Riverbank
cd: Honi soit
label/referentie: A&M/Universal/394 849-2
|
